Άνισες συναντήσεις: Roundtable discussion & finissage:

Άνισες συναντήσεις

Ημερίδα & finissage: Σάββατο 4 Απριλίου, 12:00 - 17:00, Neo Cosmos (Ε. Πίσσα 51 & Θ. Βρεσθένης 83)

Στην ημερίδα συμμετέχουν: Ρόζα Βασιλάκη, Ελπίδα Καραμπά, Αλίκη Κοσυφολόγλου, Ίρις Λυκουριώτη, Σοφία Ντώνα, Νικόλας Σεβαστάκης, Πέτρος Φωκαΐδης.

Με αφορμή το κλείσιμο της έκθεσης «Άνισες συναντήσεις» σε επιμέλεια της Δέσποινας Ζευκιλή στο Neo Cosmos, οργανώνεται ημερίδα που ανοίγει τον προβληματισμό σε θεματικές που έχουν να κάνουν με τον τουρισμό και ζητήματα εξουσίας, ταυτότητας, εργασίας, συγκρούσεων, πολιτικής οικονομίας και εθνικισμού. Πώς η τουριστικοποίηση συνδέεται με τη νομιμοποίησης της οικονομικής και γεωπολιτικής κυριαρχίας, αλλά και με τη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας ως κρυπτοαποικιακό προϊόν, την αποσύνθεση του Δήμου και τον περιορισμό του ορίζοντα του φαντασιακού της ελληνικής κοινωνίας;

Η έκθεση «Άνισες συναντήσεις» και το δημόσιο πρόγραμμα σχεδιάστηκαν θέλοντας να δημιουργήσουν γέφυρες ανάμεσα στους hot τουριστικούς προορισμούς, όπως η Πάρος, και την Αθήνα του airbnb και της στεγαστικής κρίσης αλλά και ανάμεσα στην επισφάλεια της εργαζόμενης σεζόν και της καλλιτέχνιδας/επιμελήτριας/καλλιτεχνικής εργάτριας στην οικονομία των πρότζεκτς.

Συνόψεις Ημερίδας:

Δρ. Ρόζα Βασιλάκη, κοινωνιολόγος και ιστορικός

Η «ελληνικότητα» ως κρυπτοαποικιακό προϊόν: μεταξύ εθνοπολιτισμικού λαϊκισμού και τουριστικής εμπορευματοποίησης

Η εισήγηση εστιάζεται στην έννοια της «ελληνικότητας», ιχνηλατώντας την καταγωγή της και αναλύοντας τις σύγχρονες αντιφατικές εκφάνσεις της. Στο πρώτο μέρος εξετάζεται η «ελληνικότητα» ως προϊόν του Δυτικού βλέμματος και της κρυπτοαποικιακής συνθήκης που το συνοδεύει. Πρόκειται για μια αυτό-εικόνα που συγκροτείται γύρω από τη σχέση με μια εξιδανικευμένη αρχαιότητα και από τη διαρκή αγωνία για το ανήκειν σε μια φαντασιακή Δύση. Στην ίδια λογική εντάσσεται η τουριστική εκδοχή αυτού του ιδεολογήματος: το «αυθεντικό ελληνικό καλοκαίρι» ως επιτέλεση ενός φαντασιακού «αγνού» παρελθόντος στο παρόν. Στο δεύτερο μέρος η εισήγηση στρέφεται στα σύγχρονα απότοκα αυτής της δυναμικής. Η σημερινή «ελληνικότητα» ορίζεται από δύο αντίρροπες δυνάμεις: αφενός, την εντατικοποίηση του τουριστικού προϊόντος και την ικανοποίηση των προσδοκιών των επιθυμητών εύπορων ξένων· αφετέρου, την αορατότητα των ανεπιθύμητων (αλλά εξίσου απαραίτητων) φτωχών ξένων που στηρίζουν την τουριστική βιομηχανία, σε μια συγκυρία όπου τα ταμπού γύρω από τον ρατσισμό και την ξενοφοβία σταδιακά αίρονται.

Ελπίδα Καραμπά, Επιμελήτρια, Παιδαγωγός-Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Πολιτισμού, Δημιουργικών Μέσων και Βιομηχανιών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Τουρισμός και Πολιτισμός: Υποσχέσεις και Εξαρτήσεις. Τι απέγινε ο Ιμπεριαλισμός;

Η τοποθέτηση εστιάζει στην προσέγγιση της τουριστικής συνθήκης και της θέσης της τέχνης και του πολιτισμό σε αυτή, έξω από το κυρίαρχο αφήγημα της «ανάπτυξης» και της «πολιτιστικής αξιοποίησης», προτείνοντας την κατανόησή τους ως πεδία όπου ανασυγκροτείται ένα σύγχρονο συνεχές εξουσίας: αποικιοκρατία – τουρισμός – ιμπεριαλισμός. Αφετηρία αποτελεί η διαπίστωση ότι ο τουρισμός στην Ελλάδα (και όχι μόνο φυσικά) λειτουργεί ως σχεδόν αδιαμφισβήτητη στρατηγική επιλογή, ένα οικονομικό και ιδεολογικό δόγμα που οργανώνει την παραγωγή, αλλά πολύ περισσότερο τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο νοηματοδοτούμε τον τόπο, τον πολιτισμό και τη συλλογική ζωή και υποτάσσοντας τα αγαθά στη λογική του προϊόντας. Πίσω από τα τουριστικά «ρεκόρ» και τη ρητορική της επιτυχίας, διαμορφώνεται ένα πεδίο βαθιών και συστημικών ανισοτήτων. Σε αυτό το πλαίσιο, ο πολιτισμός δεν λειτουργεί ως πεδίο κριτικής ή συλλογικής έκφρασης, αλλά ως εργαλείο επιτάχυνσης της τουριστικής οικονομίας, σε μέσο νομιμοποίησης της οικονομικής και γεωπολιτικής κυριαρχίας.

Αλίκη Κοσυφολόγου, Διδακτόρισσα Πολιτικής Επιστήμης, Participatory Lab

Παρασκηνιακές έμφυλες όψεις της εργασίας στην τουριστική σαιζόν των νησιών στην Ελλάδα: άτυπη εργασία, φροντίδα και πρωτοβάθμια περίθαλψη

H χωρική και χρονική υπερ-επέκταση της τουριστικής σαιζόν στην Ελλάδα προκαλεί μεταξύ άλλων ρωγμές στην οργάνωση της καθημερινής ζωής των εργαζόμενων στον κλάδο, καθώς η τελευταία πρέπει να συμβαδίσει με τα εξαντλητικά ωράρια και την «εργασία χωρίς ρεπό» της παροχής υπηρεσιών στην εστίαση, στα ξενοδοχεία ή στα καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης. Τί συμβαίνει με τις υποχρεώσεις φροντίδας, την ανατροφή και τη δημιουργική απασχόληση των παιδιών ιδιαίτερα κατά τους μήνες έντασης της εργασίας στον τουρισμό όπου οι παιδικοί σταθμοί και τα σχολεία είναι κλειστά; Πώς διαχειρίζονται οι εργαζόμενες στην εστίαση, στην καθαριότητα ή σε άλλες υπηρεσίες τον ρόλο τους ως φροντιστριών στην οικογένεια και ως εντατικά εργαζόμενων στη βιομηχανία του τουρισμού; Θα αναφερθούν παραδείγματα από την τουριστική οικονομία στις Κυκλάδες.

Ίρις Λυκουριώτη Αρχιτεκτόνισσα, Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Ταξιδεύοντας χάνουμε τον Νότο (δέκα χρόνια μετά)

Το ομώνυμο βιβλίο του Αργεντίνου Rodrgigo Fernández Miranda αποτέλεσε τη βάση για τη συμμετοχή μας (Οι αρχιτέκτονες της Φάλαινας) στην έκθεση ‘Τουρισμός’ στα πλαίσια του The Symptom Projects 08, στην Άμφισσα, πριν περίπου δέκα χρόνια (επιμ. Ελπίδα Καραμπά και Γλυκερία Σταθοπούλου). Μέσα σε αυτήν την δεκαετία, τα φαινόμενα που προκαλεί ο παγκοσμιοποιημένος μαζικός τουρισμός και τα οποία περιγράφει αναλυτικά ο RFM έχουν επηρεάσει ριζικά την πολιτειακή και πολιτισμική συγκρότηση και της Ελλάδας. Οι θεσμικές απορρυθμίσεις των μνημονίων, ενέταξαν την Ελλάδα σε αυτήν την οικονομία με στόχο την άντληση διαφόρων ειδών κεφαλαίου (γη, υποδομές, εργασία, γνώσεις, κουλτούρα) από τον δημόσιο πολιτειακό έλεγχο προς το παγκοσμιοποιημένο και χρηματιστικοποιημένο τουριστικό-κτηματομεσιτικό-κατασκευαστικό σύμπλεγμα. Μετασχηματισμοί που αύξησαν πολύπλευρα τόσο τις κοινωνικές ανισότητες όσο και τις εξαρτήσεις της ελληνικής οικονομίας στο διεθνές σύστημα αλλά και περιόρισαν τους ορίζοντες του φαντασιακού της κοινωνίας, ακόμη και των πιο ριζοσπαστικών ομάδων, μέσα από την ένταξη πολλών εκφάνσεων της πολιτιστικής παραγωγής στην εξυπηρέτηση και νομιμοποίηση των σχεδίων αυτών. Μπροστά στη νέα πολυ-κρίση που αχνοφαίνεται εδώ και καιρό και επιταχύνεται ραγδαία με τους πολλαπλούς πολέμους στην εγγύς περιοχή μας, παράλληλα με την στρατιωτικοποίηση της ευρωπαϊκής οικονομίας και των θεσμών προς την οποία διοχετεύονται πολύτιμοι κοινωνικοί πόροι, πώς μπορούμε να φανταστούμε τα επόμενα δέκα χρόνια των τουριστικών σχεδίων που ετοιμάζονται; Σχέδια που εξυπηρετούνται από πλήθος νέων νομοθετικών απορρυθμίσεων, με αντίστοιχα χωροταξικά και πολεοδομικά σχέδια, προνομιακά δικαιώματα ιδιωτικών πολεοδομήσεων, δανειοδοτήσεις με εγγύηση του κράτους και δημόσιες επιδοτήσεις; Ενδέχεται να γίνει η ελληνική ακτογραμμή ακατοίκητο τουριστικό ερείπιο όπως η ανατολική ακτή της χερσονήσου του Σινά ή μια σειρά από τουριστικές ‘φυτείες’ όπως τις ορίζουν Τζαμαϊκανοί ακτιβιστές αντιδρώντας στην ολοκληρωτική περίφραξη της παράκτιας ζώνης της χώρας τους; Μπορούμε μέσα σε αυτές τις σύνθετες πραγματικότητες και τις αντιφάσεις τους να χειραφετήσουμε το φαντασιακό μας, άμεσα και επιτακτικά, επιδιώκοντας ένα διαφορετικό, δίκαιο και ελπιδοφόρο κοινωνικό συμβόλαιο;

Σοφία Ντώνα, Εικαστικός και Αρχιτεκτόνισσα

Από τα retiré της Αθήνας στα βιομηχανικά πάρκα των μεταλλείων της Σερίφου

Η εισήγηση θα εστιάσει σε δύο καλλιτεχνικά έργα: Το έργο Retire (2023/2024) διερευνά τη ραγδαία αλλαγή ιδιοκτησίας και χώρου στην πόλη της Αθήνας που συντελείται τα τελευταία χρόνια εστιάζοντας στους τελευταίους ορόφους των πολυκατοικιών (ρετιρέ/οπισθοχώρηση) και παίζοντας με τη λέξη retire ως μια νέα μόδα συνταξιοδότησης στην πόλη. Το έργο ‘Λιθοβολούσες / Stonethrowers’ (2025) επικεντρώνεται στην ιστορική απεργία του 1916 στα μεταλλεία της Σερίφου που καθιέρωσε το οκτάωρο, ακολουθώντας τα ίχνη των επαναστατημένων γυναικών των οποίων η δράση αποσιωπήθηκε. Καθώς εταιρείες επιστρέφουν σήμερα για να διεκδικήσουν ξανά τη γη και να μετατρέψουν τα μεταλλεία σε βιομηχανικό πάρκο, το έργο επιχειρεί να λειτουργήσει σαν προειδοποίηση, αντλώντας έμπνευση από τον όρο ‘imagined violence’ του Jack Halberstam.

Νικόλας Σεβαστάκης, Συγγραφέας- Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«Μα τι θα πουν και οι τουρίστες μας;»- Η τουριστικοποίηση ως αποσύνθεση του Δήμου

Στην ανακοίνωση θα επιχειρηθεί να αναπτυχθεί ένα επιχείρημα για το πως λειτουργεί η τουριστικοποποίηση ενός τόπου και κυρίως των αστικών, μητροπολιτικών κέντρων. Αντλώντας έμπνευση από τη σκέψη του Ζακ Ρανσιέρ για τη διαφορά μεταξύ ‘αστυνομίας’ (police) και ‘πολιτικής’ (politique) και έχοντας επίσης κατά νου τις επεξεργασίες της Γουέντι Μπράουν για το ξήλωμα/ καταστροφή (undoing) του Δήμου, θα εξερευνήσουμε το εξής ερώτημα: με ποιους τρόπους η αναγωγή ‘στο τι θα πουν οι τουρίστες’ υπονομεύει την δημόσια πολιτική κουλτούρα, συμβάλλοντας στην επιθετική κατάληψη του δημόσιου χώρου από την κατανάλωση αντικειμένων και εμπειριών (με αντίστοιχο ηθικό στιγματισμό κάθε πολιτικής-κοινωνικής δράσης που θα παρενοχλούσε είτε την οικονομική ρουτίνα, είτε την αναψυχή και χαλάρωση των φιλοξενούμενων). Τέλος, θα σταθούμε και σε κάποιες αισθητικές επικρίσεις στα αποτελέσματα του (υπερ)τουρισμού, αμφισβητώντας το αν συμβάλουν σε μια κριτική κατανόηση του φαινομένου, ιδίως όταν δεν συνδέονται, ως αισθητικού τύπου αντιρρήσεις, με το σύγχρονο κοινωνικό ζήτημα και τις προοπτικές της αξιοβίωτης ζωής των πολλών.

Πέτρος Φωκαΐδης Αρχιτέκτονας, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Στην Παγκόσμια Ζώνη του Ήλιου

Η παρουσίαση θα αναφερθεί στον όρο “Global Sunbelt”, τον οποίο επινοήσαμε (μαζί με την Π. Πύλα και τη S. Bozdoğan στον συλλογικό τόμο Coastal Architectures and Politics of Tourism: Leisurescapes in the Global Sunbelt), προκειμένου να υπερβούμε τις διαχωριστικές γραμμές Ανατολής–Δύσης και Βορρά–Νότου. Πέρα από τις προφανείς κλιματολογικές του συνδηλώσεις, ο όρος αντλεί επίσης από την οικονομική γεωγραφία, σηματοδοτώντας διαπεριφερειακές μετατοπίσεις της οικονομικής ανάπτυξης προς τον τομέα των υπηρεσιών. Ταυτόχρονα, μέσω του όρου αυτού επιχειρούμε να αναδείξουμε τη σύνδεση της αναψυχής και του τουρισμού με ζητήματα εξουσίας, ταυτότητας, θρησκείας, συγκρούσεων, πολιτικής οικονομίας και εθνικισμού, ιδίως σε περιφερειακά και πρώην αποικιοκρατούμενα συμφραζόμενα του «παγκόσμιου Νότου».

* Το δελτίου τύπου περιλαμβάνει ένα σύντομο κομμάτι από το βίντεο έργο της Νάταλι Γιαξή με τίτλο {(Monotonous)(Déjà vu)(15gusto)}, 2017.

Unequal encounters

Roundtable discussion & finissage: Saturday, April 4, 12:00 - 17:00, Neo Cosmos (E. Pissa 51 & Th. Vresthenis 83)

Roundtable participants: Rosa Vassilaki, Elpida Karaba, Aliki Kosyphologlou, Iris Lykourioti, Sofia Dona, Nikolas Sevastakis, Petros Phokaides.

Unequal encounters - Roundtable discussion & finissage: Saturday, April 4, 12:00 - 17:00, Neo Cosmos (E. Pissa 51 & Th. Vresthenis 83)

Roundtable participants: Rosa Vassilaki, Elpida Karaba, Aliki Kosyphologlou, Iris Lykourioti, Sofia Dona, Nikolas Sevastakis, Petros Phokaides.

On the occasion of the closing of the exhibition “Unequal encounters”, curated by Despina Zevkili at Neo Cosmos, a roundtable discussion is being organized, opening up the debate on themes related to tourism and issues of power, identity, labor, conflict, political economy, and nationalism.

How is touristification connected to the legitimization of economic and geopolitical dominance, as well as to the formation of national identity as a crypto-colonial construct, the disintegration of the civic body, and the narrowing of the social imaginary of Greek society?

The exhibition “Unequal Encounters” and its public programme were designed as an attempt to build bridges between a hot tourist destination such as Paros and Athens, shaped by Airbnb and the housing crisis, as well as between the precarity of seasonal labour and that of the artist/curator/art worker operating within the project-based economy.

Synopses

Sofia Dona, Visual Artist and Architect

From the Athenian retiré to Serifos’ former mines turned into industrial parks

The contribution focuses on two artworks. The project Retire (2023/2024) explores the rapid transformations in property ownership and urban space in the city of Athens in recent years, focusing in particular on the upper floors of buildings as sites of retirement. It also plays on the term “retire,” suggesting a newly emerging lifestyle aspiration and urban trend of withdrawal and selective habitation within the city. The work Lithovolouses / Stonethrowers (2025) centers on the historic 1916 strike at the Serifos mines, which led to the establishment of the eight-hour workday, tracing the overlooked role of the women who participated in and sustained the uprising. At a moment when companies are returning to the island to reclaim the land and convert the former mines into an industrial park, the project seeks to operate as a warning, drawing on Jack Halberstam’s notion of “imagined violence.”

Elpida Karaba, Curator, Educator-Associate Professor, Department of Culture, Creative Media and Industries, Uth.

Tourism and Culture: Promises and Dependencies. What Happened to Imperialism?

The presentation examines the condition of tourism—and the position of art and culture within it - outside the dominant narrative of “development” and “cultural valorization”. It proposes that these domains be understood as sites where a contemporary continuum of power is being reconstituted: colonialism – tourism – imperialism. The point of departure is the observation that tourism in Greece (and elsewhere, of course) operates as an almost unquestioned strategic choice: an economic and ideological doctrine that organizes production, but even more profoundly, the very way in which we assign meaning to place, culture, and collective life, subordinating shared goods to the logic of the commodity. Behind the record-breaking numbers and the rhetoric of success, a terrain of deep and systemic inequalities emerges. Within this framework, culture no longer operates as a space of critique or collective expression but rather as a mechanism that accelerates the tourism economy and serves as an instrument for legitimizing economic and geopolitical domination.

Aliki Kosyfologou, PhD Political Science, Participatory Lab

Behind-the-Scenes Gendered Dimensions of Labour in the Tourist Season on the Greek Islands of Greece: Informal Employment, Care Work, and Primary Healthcare

The spatial and temporal over-extension of the tourist season in Greece is causing, among other things, disruptions in the daily lives of workers in the sector, as their routines must adapt to exhausting work schedules and the “work without days off” involved in providing services in restaurants, hotels, or short-term rental accommodations. What about caregiving responsibilities, child-rearing, and creative activities for children, especially during the peak months of the tourism season when daycare centers and schools are closed? How do women working in the hospitality industry, cleaning, or other services manage their roles as caregivers in the family and as intensive workers in the tourism industry? Examples from the tourism economy in the Cyclades will be cited.

Iris Lykourioti, Architect, Professor University of Thessaly GR

"As We Travel, We Lose the South" (Ten Years Later)

A book under the same title by the Argentine Rodrigo Fernández Miranda served as the basis for our participation (A Whale´s architects) in the exhibition “Tourism” as part of The Symptom Projects 08 in Amfissa, about ten years ago (curated by Elpida Karaba and Glykeria Stathopoulou). Over the course of this decade, the phenomena caused by globalized mass tourism—which RFM describes in detail—have radically affected the political and cultural fabric of Greece. The institutional deregulations of the so-called memoranda made Greece integrate into this economy with the aim of drawing various types of capital (land, infrastructure, labor, knowledge, culture) from public state control to the globalized and financialized tourism-real estate-construction complex. Transformations that have increased both social inequalities and the Greek economy’s dependencies within the global system, while also narrowing the horizons of society’s imagination, even, even among the most radical groups, by co-opting many aspects of cultural production to serve and legitimize these plans. In the face of the new poly-crisis that has been looming for some time and that is rapidly accelerating due to the multiple wars in our region, alongside the growing militarization of the European economy and its institutions—into which valuable social resources are being channeled— How can we envision the next ten years of the tourism plans currently being prepared? Plans that are facilitated by a host of new legislative deregulations, accompanied by corresponding spatial and urban planning programs, that guarantee exclusive rights for private development projects based on state-guaranteed loans and public subsidies? Could the Greek coastline become an uninhabited tourist wasteland like the abandoned one in the eastern coast of the Sinai Peninsula, or a series of tourist “plantations” as defined by Jamaican activists protesting the total enclosure of their country’s coastal zone? Can we, amidst these complex realities and their contradictions, liberate our imagination—immediately and urgently—by striving for a different, just, and encouraging social contract?

Petros Phokaides, Architect, Assistant Professor, University of Thessaly

In the Global Sunbelt

The presentation will address the term “Global Sunbelt,” which we coined (together with P. Pyla and S. Bozdoğan in the edited volume Coastal Architectures and Politics of Tourism: Leisurescapes in the Global Sunbelt), in order to move beyond the dividing lines of East–West and North–South. Beyond its obvious climatic connotations, the term also draws on economic geography, signaling interregional shifts in economic development toward the service sector. At the same time, through this term we seek to foreground the connections between leisure and tourism and broader issues of power, identity, religion, conflict, political economy, and nationalism, particularly in regional and formerly colonized contexts of the “Global South”.

Nikolas Sevastakis, Professor, Department of Political Sciences, Aristotle University of Thessaloniki

“But What Will Our Tourists Say?”

Touristification as a form of ‘undoing the Demos’

In this presentation, I will attempt to develop an argument concerning the mechanisms through which touristification operates, focusing primarily on urban and metropolitan centers. Drawing on Jacques Rancière’s distinction between “police” and “politics”, and informed by Wendy Brown’s analyses of neoliberal undoing the demos, the following question will be explored: in what ways does the elevation of concern for “what the tourists will say?” undermine public political culture, contributing also to the aggressive occupation of public space by the consumption of objects and experiences (along with the corresponding moral stigmatization of any political or social action that might disturb either the economic routines and the leisure and relaxation of visitors)?

Finally, I will also address certain aesthetic critiques of the effects of (over)tourism, questioning whether they contribute to a genuinely critical understanding of the phenomenon. Especially, when such aesthetically based objections remain disconnected from the broader social issues and the prospects for a worth-living life.

Dr Rosa Vasilaki ,Sociologist & Historian

Producing "Greekness": Crypto-Colonialism, Ethnocultural Populism, and the Commodification of National Identity

The contribution engages with the concept of “Greekness,” tracing its genealogy and examining its contradictory contemporary manifestations. The first part approaches “Greekness” as a construct shaped by the Western gaze and the crypto-colonial condition that underpins it. In this sense, it emerges as a self-representation formed through a relationship to an idealized antiquity and sustained by a persistent anxiety over belonging to an imagined West. The tourist version of this ideological construct, namely the “authentic Greek summer” as a performative reenactment of an imagined “pure” past in the present, will also be considered within this framework.The second part turns to the contemporary ramifications of this dynamic. Contemporary “Greekness” is shaped by two opposing forces: on the one hand, the intensification of tourism as a commodity and the imperative to meet the expectations of the desirable, affluent foreign visitors; on the other, the invisibility of the undesirable (yet equally indispensable) poorer foreign workers who sustain the tourism industry. This tension unfolds in a context where taboos surrounding racism and xenophobia are gradually being lifted.

* The press release GIF includes an excerpt from Natalie Yaxi's video work entitled {(Monotonous)(Déjà vu)(15gusto)}, 2017.

Page updated

Google Sites

Report abuse